Waarom werk – naast het monetaire aspect – zo belangrijk is

Posted by on Jun 8, 2011 in Filosofie, Maatschappij | 0 comments

De waarom van dit schrijven: Verschillende redenen brachten mij tot het denken over het nut van werk, maar wellicht was het krijgen van moraalfilosofie de ultieme reden om over te gaan tot het daadwerkelijk schrijven van deze post. Voor dit lessenpakket lag de oorsprong van het denken over het nut en de impact van werk vooral bij ongefundeerd aanvoelen. Natuurlijk zijn er aan werk meer voordelen verbonden dan juist het inkomen, maar wat waren deze juist? Ik spreek hier vooral over werk, maar eigenlijk gaat het over meer. Diezelfde effecten kan men bekomen door elke vorm van  gestructureerd handelen, dat bijdraagt tot het wezen van de maatschappij. Of het nu betaald is, of niet, veranderd weinig aan de intrinsieke waarde van de arbeid. De vraag die ik graag zou kunnen beantwoorden in dit schrijven is de volgende: Wat draagt arbeid – naast het monetaire aspect – bij aan het (gelukkig) zijn van de persoon.

Eerst en vooral behoedt  (betaald) werk ons van armoede, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben. Vandevelde T. (2009) beschreef de volgende drie niet-monetaire voordelen van geld:

Sociaal netwerk: Mensen zijn gemeenschapswezens en hebben andere mensen rond zich nodig. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, maar over het algemeen is sociaal contact een vereiste om een (gelukkig) leven te leiden. Werk, mede door zijn verplichte structuur zorgt ervoor dat je kan ‘ontsnappen aan het isolement’, dat in deze moderne samenleving toch vaak een probleem vormt. Werk helpt je een plaats in de maatschappij te verwerven en een sociaal netwerk op te bouwen. Ook zonder een job kan dit perfect, maar het faciliterend effect dat werk kan bieden moet toch niet onderschat worden.

Zelfrealisatie: Dit is een vrij ingewikkeld concept dat om extra verduidelijking vraagt. Iedere mens is geboren met een aanzienlijke hoeveelheid mogelijkheden. Dit pakket met potentiële vaardigheden of kwaliteiten kan je tijdens je leven ontwikkelen. Voor sommige gaat dit gemakkelijker dan voor andere, maar iedereen heeft wel iets waar hij goed in kan worden. De activiteiten die leiden tot de ontwikkeling van vaardigheden en/of kwaliteiten helpen je bij het realiseren van jezelf, je mogelijkheden. Het ontwikkelen van je mogelijkheden is niet altijd even gemakkelijk of aangenaam in het begin, maar doorzetten en niet opgeven beloont op lange termijn. Wanneer je er energie in steekt zal je er over verloop van tijd ook energie uit kunnen terugkrijgen. Voorbeelden van dergelijke activiteiten zijn bv. naar het school gaan, oefenen voor een wedstrijd, een instrument leren spelen enz. Initieel kan het frustrerend zijn, maar na verloop zal het gemakkelijker gaan en kan het beoefenen van deze activiteiten je voldoening en plezier geven. Een valkuil van de hedendaagse maatschappij is het proberen verkrijgen van instant plezier. Activiteiten die je instant plezier kunnen geven zijn bv. een computerspelletje spelen, tv kijken, drugs gebruiken enz. Het probleem is hier echter dat wanneer je diezelfde activiteit opnieuw uitvoert dit niet meer hetzelfde plezier gaat kunnen geven. Het plezier dat deze activiteiten je kan geven zwakt af naar gelang je de activiteit vaker uitvoert. Je zal dus opzoek moeten gaan naar nieuwe activiteiten om opnieuw die initiële plezier-rush te kunnen krijgen. Het uitvoeren van deze activiteiten zal je op termijn niets meer kunnen bieden. Deze vorm van activiteiten staan dus in schril contrast met de eerder genoemde activiteiten die in het begin lastig en zwaar zijn, maar je op termijn veel kunnen teruggeven. Om terug te komen op het werk. Je job vraagt je om vaardigheden, (des-)kundigheid, vakmanschap, kennis te ontwikkelen. Initieel zal dit misschien niet gemakkelijk zijn, maar doorzetten zal je uiteindelijk wel een vruchten afwerpen. Niet alleen kan het ontwikkelen van deze zelfrealiserende activiteiten bijdragen tot je geluk, mensen hebben ook respect en waardering voor mensen met kwaliteiten. Om een lang verhaal kort te maken. Werk vraagt je over het algemeen vaardigheden te ontwikkelen die je nodig hebt bij het uitvoeren van je job. Deze activiteiten dragen bij tot je zelfverwezenlijking en je geluk.

Structuur in het dagelijkse leven: Zoals Heidegger terecht aanhaalde hebben we het contrast van de eindigheid nodig om waarde aan ons leven te geven. Hij omschreef het als volgt: “Sein zum Tode” of het zijn door de dood. Mocht je onsterfelijk zijn dan zou je geen drijfveer hebben om uitdagingen aan te gaan. Waarom ‘nu’ als ik het ook morgen, overmorgen, volgende week of binnen een jaar kan doen. De dood is dus nodig om waarde aan het leven te geven, want zonder deze zelfontwikkelende (zie eerder) activiteiten zijn we voorbestemd om een betekenisloos leven te leiden. Dit zelfde principe – al is het hier minder gewichtig – maakt dat we door werk waarde hechten aan onze vrije tijd. Alleen door het feit dat er niet-vrije tijd is maakt dat we onze vrije tijd kunnen appreciëren. Het is mogelijk om ditzelfde contrast voor jezelf te scheppen door jezelf bepaalde activiteiten op te leggen die je nodig hebt om vaardigheden of kwaliteiten te ontwikkelen, maar voor vele is de externe structurering van een job een welgekomen hulp.

Naast de drie elementen beschreven door Vandevelde T. (2009) zou ik nog een bescheiden aanvulling willen maken. Ik heb mij hiervoor laten inspireren door enkele van onze menselijke noden. Graag zou ik willen zeggen ‘de’ menselijke noden, maar aangezien dat vele grote denkers hun hoofd hebben gebroken over het opstellen van – niet steeds met elkaar overeenstemmende –  noden vind ik niet dat ik kan pretenderen dat ik ‘de juiste’ selectie heb gemaakt. Ik heb deze selectie gemaakt vanuit mijn eigen bevindingen en hoop dat ik jou – mijn beste lezer – hiermee kan aanzetten om zelf aan het denken te gaan.

De selectie en samenvoeging van verschillende noden in groeperingen:

  • Controle, veiligheid en zekerheid
  • Vernieuwing, verrassing en variabiliteit
  • Vrijheid, onafhankelijkheid en autonomie
  • Bijzonder, apart en speciaal zijn
  • Bijdrage kunnen leveren, handelen voor doel buiten onszelf, transcendentie
  • Waardering, liefde en vriendschap, afhankelijkheid, connectie
  • Groei, zelfrealisatie, zelfontwikkeling en ontplooiing capaciteiten (zie eerder)

De aflijning tussen de verschillende noden is niet altijd even duidelijk of absoluut en ook de mate waarin bepaalde noden zich kenbaar maken zijn afhankelijk van het individu, de cultuur en de tijdsgeest.

Iets wat ik niet kon terugvinden in het voorgaande was dat werk ons een gevoel van zekerheid en veiligheid kan geven. Door te werken verdienen we een plaats in de samenleving, hebben we recht op sociale zekerheid, bouwen we een sociaal netwerk op, wordt ons leven gestructureerd enz. Natuurlijk zorgt geld ook voor een grote zekerheid, maar ook zonder geld is er een rechtstreekse bijdrage. Het kunnen werken en daarmee voor onszelf voorzien geeft bovendien een gevoel van controle. We zijn minder afhankelijk van anderen en ook vrijer om binnen de grenzen van de samenleving en het morele te handelen. Formeel heeft iedereen dezelfde vrijheid, maar een werkend individu heeft meestal wel een reëlere vrijheid dan een werkloze. Omgekeerd wordt vaak gezien dat het onvermogen om te werken frequent geassocieerd is met negatieve gevoelens zoals lage eigenwaarde, onzekerheid, angst, ontgoocheling, …

In contrast met de zekerheid en veiligheid staat de nood aan variabiliteit. De voldoening en het plezier dat iets kan geven zwakt af naar gelang dat je de activiteit vaker herhaald wordt. Natuurlijk is de inhoud van de taak ook belangrijk, maar zuiver bandwerk geeft zelden voldoening. Jobs met veel vernieuwing en variabiliteit zijn daarom ook vaak aangenamer en uitdagender. De nood naar variabiliteit kan perfect ingevuld worden door een job, al zal dit voor sommige jobs nog veel  extra inspanning vragen. Dit lijkt me daarom ook een goed werkpuntje voor de werkgever. Het zou niet alleen zijn personeel tevreden houden, het zou ook de productiviteit van het bedrijf of de instelling ten goede komen.

De twee volgende noden zijn nauw met elkaar verboden en zal ik daarom ook samen toelichten. Iedere mens wil diep van binnen speciaal en apart zijn en als persoon een bijdrage kunnen leveren of een toegevoegde waarde hebben in deze wereld. Voor de meeste mensen is het zo dat je door je werk aanzien verwerft. Je wordt gerespecteerd voor je vakmanschap, vaardigheden en kennis die je verwerft of hebt verworven. Respect hangt dan weer samen met waardering, een andere nood, die zeer fundamenteel is voor de mensheid. Door het uitvoeren van je werk lever je een bijdrage aan de maatschappij. Je hebt een functie in een groter geheel. Een rol die moet ingevuld worden opdat het systeem goed zou blijven functioneren. Hoe meer je je verdiept in je vakgebied hoe unieker en waardevoller je wordt. Je verwerft capaciteiten die andere niet hebben en wordt een onmisbare schakel in het geheel. Deze onmisbaarheid is niet alleen belangrijk voor je eigenwaarde, het zal ook je nood aan zekerheid en veiligheid dienen. Nemen we het totaal van werk, vrijetijdsbesteding en persoonlijkheid samen dan is de kans zeer groot dat het geheel zorgt voor een speciale en aparte combinatie.

De eerder genoemde waardering die voortkomt uit het met succes uitvoeren van je job zorgt er op zijn beurt voor dat je trots kan zijn op jezelf. Je draagt bij aan de maatschappij en hebt er je eigen unieke plaats verworven. De verwezenlijkingen en positieve reacties die je krijgt zijn op hun beurt zeer belangrijk voor je eigenwaarde en zelfvertrouwen, wat dan weer belangrijk is om verder te kunnen groeien én anderen te waarderen. Groeien zal plaatsvinden onder het motto: “Je kan maar zoveel als dat je denkt dat je kan.” Een groter zelfvertrouwen zal dus zorgen voor meer gepercipieerde mogelijkheden en ook acties om deze mogelijkheden te realiseren. Het waarderen gebeurt als volgt: Wie zichzelf niet graag ziet gaat een ander ook niet ten volle kunnen appreciëren. Een gerespecteerd en gewaardeerd persoon zal dus op zijn beurt gemakkelijker andere mensen eerbiedigen en naar waarden schatten. Een positieve sfeer zal zichzelf dus in stand houden wanneer er maar genoeg aandacht is voor de beleving en noden van de werknemers.

Wij willen werk!Ik denk dat ik na deze uiteenzetting mag besluiten dat werk – naast het monetaire aspect – een waardevolle bijdrage levert en dat de impact ervan niet moet onderschat worden. Overigens wil ik met dit schrijven een oproep doen om zoveel mogelijk mensen de kans te geven te werken. Wie niet in de gewone arbeidsmarkt terecht kan moet de mogelijkheid krijgen om op een andere manier – met of zonder loon – bij te dragen aan te maatschappij, want iedereen heeft recht op werk!

 

Laat een berichtje na de 'biep'.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox

Join other followers: