Omgaan met angst en …

Joepie, een fijn ontspannend stukje over de fijnste emotie van al, angst. Angst, of simpelweg de afwezigheid van liefde, is de kernemotie waarmee alle andere onaangename emoties verbonden kunnen worden. Onze voorkeur gaat vanzelfsprekend uit naar liefde, of dat waaruit alle aangename emoties worden opgebouwd. Doch, de boodschap die angst ons brengt is minstens even belangrijk als die van liefde. Voelen we een aangename, positieve emotie, dan vertelt ons dit dat we in lijn zijn met wie we zijn, dat we dicht bij onszelf zijn. Voelen we angst of een van de andere onaangename emoties, dan wilt dit zeggen dat iets waarmee we in interactie zijn, niet past bij onszelf, of dat we op dat ogenblik niet in balans zijn en/of van onszelf verwijderd zijn. Dit stukje schreef ik origineel voor de emotie angst alleen, echter kan je het toepassen op andere emoties ook. De kern van de andere onaangename emoties kan sowieso toch herleid worden tot angst. 😉

En, ik schreef dit stuk reeds enkele jaren terug. Als ik het teruglees zie ik nog een zekere waarheid schuilen in wat ik schreef. Doch bekijk ik het ondertussen ook alweer vanuit een ruimere bril. Ik zie nu dat angst niet iets is dat we de kop dienen te bieden, of proberen weg te krijgen. Het is een boodschapper, niet meer en niet minder. Onder meer in recentere schrijfsels werp ik opnieuw een heel ander licht op angst. Voel je vrij in wat je ermee doet en ik wens je het toe dat je er iets mee bent, de samenvatting van enkele manieren om met angst om te gaan, later op deze pagina.

Een nieuw licht op angst

 

Inleiding

Angst, ons wellicht allen bekend, is een niet bijster aangename emotie die ons wel eens in haar verstikkende greep durft te houden. De Van Dale omschrijft angst als: ‘gevoel van beklemming, vrees, onveiligheid of onzekerheid.’ Alhoewel iedereen er wellicht in meerdere of mindere maten mee in aanraking komt zijn er ook wel grote verschillen onderling. We zijn allen personen met een bepaalde geschiedenis en een genetische afkomst met zijn bijhorende sterktes en gevoeligheden. Dit maakt dan ook dat de grootteorde, frequentie en ‘triggers’ (oorzaak) van angsten sterk kunnen verschillen tussen personen.  Er zijn angsten die relatief universeel zijn, maar er zijn ook meer cultureel, groepsgebonden, familiale en/of persoonlijke angsten. De triggers die de angsten kunnen oproepen kunnen dus heel gelijkend, maar ook heel verschillend zijn. Ik ga me hier dan ook niet bezighouden met de oorsprong van de angst, maar wel met hoe je ermee kunt omgaan zodat het je niet (langer) in zijn greep hoeft te houden.

 

Omgaan met angst

Oké, maar wat dan te doen met de angst? In principe kan je alle strategieën – die ik verder zal toelichten – ten alle tijden toepassen, maar ik zou je wel willen voorstellen om toch eerst aan het oefenen te gaan met gemakkelijkere situaties. Wanneer de angst zo’n proporties heeft aangenomen dat je volledig wordt opgeslokt door een allesomvattend gevoel van paniek, dan is het veel lastiger om nog echt de volgende strategieën te gaan gebruiken. Angst heeft namelijk de tendentie om je te verblinden, zeker wanneer je midden in de (angst) storm zit en het puin en zand je om de oren vliegen. Natuurlijk is het niet onmogelijk, maar het zal alleszins gemakkelijker zijn wanneer je al geoefend hebt. Ook zal niet elke strategie in elke situatie en voor elke persoon evengoed werken. Wanneer je alle strategieën reeds eerder hebt beoefend kan je op lastigere momenten ook beter uitmaken wat je zou kunnen helpen de angst de kop te bieden.

 

Bewustwording

De eerste en misschien wel de meest essentiële stap is het je bewust worden van de angst. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar vaak hebben we niet eens door dat we gestuurd en gedreven worden door onze onbewuste impulsen die zorgen voor ofwel vluchten, vechten of slachtoffer/verlammingsgedrag. Wanneer we ons bewust worden van het feit dat we angstig zijn kunnen we kiezen er anders mee om te gaan. In de plaats van gestuurd te worden door onze angst krijgen we dan zelf het stuur in handen!

 

Op een liefdevolle manier ruimte geven

De volgende stap, zeker niet minder belangrijk, is een milde en liefdevolle houding aannemen naar je angst toe. Verwelkom de angst en geef het zijn ruimte. Angst is geen aangename emotie, maar heeft zeker ook zijn nut en verdient het om zijn plaats te krijgen. Leven zonder angst is evengoed geen pretje, want zonder de emotie die ons behoedt van al dan niet reëel of ingebeeld gevaar zouden we al lang het straatje zijn uitgegaan, of alleszins serieus tegen de lamp zijn gelopen. Angst heeft met andere woorden een essentiële beschermende functie voor fysieke gevaren. Het hebben van angst is dus geen zwakte of zonde. Iedereen heeft ze, we hebben ze nodig! Het is natuurlijk wel te verstaan dat je ze niet altijd even graag ziet komen, ik trouwens ook niet. Angst kan namelijk heel verlammend werken… Wat ik je echter wel op het hart wil drukken is dat je je angst echt niet gaat laten inboeten aan kracht door hem geen plek te geven. Sterker nog, het onderdrukken van emoties zorgt enkel voor een escalatie later. Hoe meer je emoties naar de achtergrond duwt, hoe meer je ze controle geeft over je leven. De enige manier om echt verder te kunnen werken aan je dromen is ruimte geven aan dat wat er in je omgaat en dus ook aan je angsten. Angst hoeft ook niet overweldigend of sturend te zijn wanneer je haar snel kan onderkennen en (in golfjes) de kop bieden.

Nadat je je bewust bent geworden van je angst en haar een liefdevolle plek hebt toegekend zal de angst wellicht al behoorlijk aan kracht en intensiteit hebben ingeboet. Vaak hoef je zelfs niet meer te doen dan de vorige twee stappen. Blijft de angst echter nog steeds een bepaalde grootteorde behouden dan kan je verder gaan met de volgende strategieën.

 

Mediteren

Een zeer goede manier om de vorige twee stappen te combineren en evengoed te zorgen voor serieuze angstvermindering, is mediteren. Je kan hier best voor gaan zitten of liggen (op een rustige plek). Je gedachten en emoties mogen er gewoon zijn en je hoeft er niets mee te doen. Je laat je gedachten van je innerlijke (angstige) criticus maar gewoon zijn. De gedachten die ontstaan vanuit angst zullen je toch zelden voorthelpen. Laat ze je dan ook niet in hun macht houden. Je hoofd bevindt zich in het woeligste gedeelte van de storm, probeer daarom je aandacht naar beneden, bij je buik en je ademhaling te brengen. Je hoeft niets te veranderen aan je ademhaling, je mag er gewoon aandachtig en liefdevol bijblijven. Telkens weer wanneer je merkt dat je aandacht afdwaalt ga je op een milde manier terug naar je buik. Iedereen dwaalt af, evengoed ‘meesters’. Je hoeft je er dus niet verveeld door te voelen. Laat die gedachten maar aan je trekken, maar keer rustig terug naar je ademhaling. Reeds enkele minuten van ademmeditatie kunnen echt helpen op woelige ogenblikken! Lukt het jouw om er een vaste gewoonte van te maken om dit dagelijks te doen, dan beloof ik je dat dit echt noemenswaardige effecten met zich mee zal brengen. Voor de correctheid wil ik nog even aanhalen dat ik hier mediteren beschreef als een wellness techniek en niet als een spirituele weg.

 

Lichamelijk bewegen

Een andere strategie om angst te verminderen is fysiek bewegen. Angst en/of stress doen namelijk ons adrenalineniveau stijgen. Adrenaline is het hormoon dat ons tot actie laat overgaan in geval van gevaar. De angsten die wij de dag van vandaag uitstaan hebben echter niet altijd te maken met reëel gevaar. Hebben we dus angst zonder dat we moeten vluchten of vechten voor ons leven, dan nog maakt ons lichaam zich klaar voor actie. Gaat het lichaam niet over tot actie dan blijft het zitten met een disbalans aan hormonen. Lichamelijk bewegen kan op een dergelijke moment helpen bij het herstellen van het hormonale evenwicht en dus bij de vermindering van angst. Welke vorm van beweging doet er niet zo heel veel toe. Wel is het belangrijk dat het toch een zekere intensiteit geniet. Te zware inspanningen zijn af te raden, maar schaken bvb. gaat je wellicht niet genoeg kunnen helpen (qua intensiteit). Kies voor een soort beweging die je plezierig vind en je hartslag toch enigszins doet toenemen.

 

Praten

De voorkeursstrategie van de meeste vrouwen, praten, kan zeker ook werken (ook voor mannen 😉 ). Praten over datgene dat je bezighoudt kan zeer verlossend werken en kan tevens helpen bij het vormen van nieuwe inzichten. Zeer vaak zijn er onderliggende overtuigingen en irrationele gedachten die de angst voeden. Het onderkennen ervan kan dan ook zorgen voor een angstvermindering. Probeer wanneer je spreekt over je angsten bij je eigen gevoel te blijven. Het kan zijn dat de trigger van de angst terug te vinden is in een interactie met iemand anders, maar dat wil nog niet zeggen dat de andere ook de schuld is van je angst. Je bent steeds met twee! Probeer te beschrijven wat je voelt en welke situatie die angst veroorzaakt, maar probeer dit dus wel te doen door bij je eigen gevoel te blijven. De andere verwijten maken voor wat jij voelt, helpt noch jou, noch de ander. Het zal zowel voor jezelf als voor de ander veel aangenamer zijn wanneer je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen gevoelens. Niemand is de schuldige van een bepaalde emotie. Je kan het ontstaan van je gedachten en emoties niet sturen of stoppen. Wel kan je kiezen wat je ermee doet. Het kan heel goed zijn dat het gedrag van een ander je raakt. Zelfs dan noch ben je er het meest mee gediend om verantwoordelijkheid te nemen voor datgene dat dit bij jou teweegbrengt. Voel je je angstig, dan is het aan jou om hier iets mee te doen. De ander voelt niet wat jij voelt en zal in het beste geval zich kunnen inleven. Echt voelen wat jij voelt kan de ander nooit. Alleen jij (in extremis) kan dan ook je angst wegnemen! Als je wilt dat de ander je daarbij helpt is het dan ook aan jou om de ander hiernaar te vragen. Al klinkt dit misschien afstandelijk, dit hoeft het absoluut niet te zijn. Wanneer beide partijen dit op deze manier kunnen doen dan brengt dit hen juist vaak dichter bij elkaar. Ook tijdens het luisteren raad ik je aan om het gevoel bij de ander te laten. Je helpt de ander niet door hem/haar te gaan ‘bemoederen of betuttelen’. Maar, omdat ik nu al wel een serieus aan het uitweiden ben ga ik het hierbij laten. Over communicatie en luisteren zal ik later zeker nog terugkomen in een ander stuk!

 

The Work van Byron Katie

Raar maar waar, ook door erover te ‘denken’, reflecteren (niet piekeren) kan je je angst aan kracht doen inboeten. Zoals reeds eerder aangehaald is angst niet alleen gekoppeld aan daadwerkelijk gevaarlijke situaties, zoals in contact komen met een hongerige tijger, maar kan angst ook ontstaan door de mogelijkheid aan gevaar of simpelweg door een situatie die bedreigend aanvoelt, voor welke reden dan ook. Het veranderen van werk kan zo bijvoorbeeld ook angst oproepen, maar hoeft helemaal geen reëel gevaar in te houden. Een mogelijke methode die je kan helpen om irreële angsten de kop te bieden is ‘The Work’ van Byron Katie. Natuurlijk is The Work niet de enige methode die je kan helpen om je irrationele overtuigingen en gedachten in vraag te stellen, maar het is er alleszins wel een goede voor.

The Work maakt gebruik van de volgende vier vragen (en subvragen) om je irrationele gedachten te ontkrachten:

1.      Is het waar (wat je gelooft)?

  • Wat is de realiteit?
  • Waar is je bewijs?

2.       Kun je absoluut weten dat het waar is?

  • Kun jij weten wat het beste is voor iemands levensweg?
  • Ben jij ‘God’ (of de expert op dit gebied)?

3.       Hoe reageer je als je die gedachte hebt?

  • Hoe voelt dat binnenin je?
  • Hoe behandel je anderen?
  • Hoe behandel je jezelf?
  • Wat doe of zeg je dan specifiek?
  • Brengt die gedachte stress of vrede in je leven?
  • Kun je een vreedzame reden zien om die gedachte vast te houden?

4.       Wie zou je zijn zonder die gedachte?

  • Hoe zou je leven eruitzien als je die gedachte nooit meer kon hebben?

Vervolgens probeer je om de gedachten om te draaien (naar jezelf, naar de ander enz.). Is de omkering net zo waar of meer waar dan de oorspronkelijke overtuiging? Er zijn heel veel mogelijke omkeringen en je kan hier heel creatief in zijn. Laat je gaan. Je zal verstelt staan van de nieuwe inzichten die dit kan opleveren! Voor meer uitleg over The Work verwijs ik je graag naar hun website. Je kan er trouwens ook een leuke gratis online cursus van volgen.

 

Exposure en desensitisatie

Als laatste zou ik dan nog een specifiekere vorm van beweging (of gedrag) willen belichten. Angst heeft wel eens de tendentie zijn eigen leven te gaan leiden zonder dat het nog echt is gebaseerd op de realiteit. Een zeer goede oplossing hiervoor is de angst te toetsen aan de realiteit. Je komt met andere woorden in beweging, maar een beweging om de angst te lijf te gaan. Ben je bang voor spinnen, dan is de beste remedie meestal om geleidelijk te wennen aan deze vieze beestjes. Je stelt jezelf (geleidelijk) bloot (exposure) aan het gepercipieerde gevaar om zo de angst te overwinnen of eraan te wennen door er regelmatig mee in contact te komen (desensitisatie). Vaak is de angst veel groter dan het eigenlijke gevaar en ontstaat er een secundaire angst voor de angst zelf. De angst om angstig te zijn werkt dan vaak verlammender dan de angst voor het mogelijke gevaar zelf.

 

Angst kwadrant

Om je een handig overzicht te geven en meteen ook een kader waarmee je zelf aan de slag kan om strategieën te bedenken, geef ik je de volgende kwadrant mee. Het kwadrant is ingedeeld in verschillende categorieën: afleiding van t.o.v. aandacht voor de angst en alleen tegenover samen. Ik heb de verschillende besproken strategieën reeds een mogelijke indeling gegeven samen met nog enkele andere voorbeelden.

 

Afleiding van

Alleen

Individuele beweging

Lezen, tv, computer etc.

Bewegen met anderen

Gezelschapsspel spelen

Samen

Meditatie alleen

The Work

Meditatie in groep

Erover praten

Aandacht voor

 

Dit kader kan je trouwens gebruiken voor elke vorm van lijden en niet alleen voor het hebben van angsten!

Heeft niets van het voorgaande je kunnen helpen, bedenk dan dat elke storm een einde kent, ook de deze. Stormen kunnen zo stevig en groots tieren dat zelfs een olifant geen vaste grond meer onder zijn poten voelt en niet verder kan kijken dan zijn slurf lang is. Een storm kan heel verblindend en realiteitsvervormend zijn. Vertrouw er echter op dat er een einde aan komt en ga verder! Meer kan je niet doen op zulke momenten… Laat maar tieren, het zal heus wel eens minderen!

 

Met dank aan: Mindfulness, The Work en verschillende boeken.

 

Laat een berichtje na de 'biep'.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox

Join other followers: